زبان قرآن بى ترديد ، زبان قرآن - كه پيامبر اسلام با آن ، خطاب مىكرد - زبان قوم عربى بود كه در عصر آنان و در ميانشان مىزيست : « وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ » « 1 » ؛ « و پيامبرى را جز به زبان قومش نفرستاديم تا برايشان [ پيام‌هاى الهى را ] روشن سازد . » « فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ » « 2 » ؛ « همانا قرآن را بر زبان تو آسان گردانيديم ؛ اميد كه پند پذيرند . » « وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ » « 3 » ؛ « قطعاً ، قرآن را براى پندآموزى ، آسان كرده‌ايم ؛ آيا پند گيرنده‌اى هست ؟ » « قُرْآناً عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ » « 4 » ؛ « قرآنى عربى بى هيچ پيچيدگى ؛ باشد كه آنان راه تقوا پويند . » [ م / 61 ] ابوالفتح كراجكى ( متوفاى 449 ) از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم روايت كرده است كه فرمود : « به راستى ، خداوند قرآن را بر آيين زبان عرب و طبق شيوه‌هاى كلامىِ عرب ، بر من نازل كرد . » « 5 » ليك پرسش اين است كه آيا زبان عربى قرآن ، همان زبان متفاهم عمومى ( عرف عام ) است ؟ تا عموم مردم ، مخاطب به خطابات قرآن باشند ؛ به گونه‌اى كه دست كم ، در ظاهر تنزيل و مرحلهء نخست بيانِ معنا ، عموم مردم قصد شده باشند ؛ يا اين‌كه مخاطب ، ژرف‌انديشان وانديشوران و اهل استدلال هستند ، نه مردم ديگر ؟ مفهوم رسانىِ سخن ، مراحلى دارد ؛ زيرا هر سخن ، ظاهرى سطحى و باطنى عميق دارد و هر يك ، بر اساس سطح فهم شنوندگان حاضر و معاصر يا غايب و دور يا نسل‌هاى بعدى در طول زمان ، مراتبى دارد ، از اين رو سطوح مخاطبان نسبت به

--> ( 1 ) . ابراهيم ( 14 ) 4 . ( 2 ) . دخان ( 44 ) 58 . ( 3 ) . قمر ( 54 ) 17 . ( 4 ) . زمر ( 39 ) 28 . ( 5 ) . كنز الفوائد ، ص 285 و 286 ؛ بحار الانوار ، ج 9 ، ص 282 .